Door John WandersRond de Louise-hoeve spoken drie vrouwen in kleurige windjacks. Ze zijn
op zoek naar een rustplekje uit de wind als bewoner Ton van der Graaf
de bocht om komt zoeven in zijn golfkarretje. Hij stuurt het elektrisch
aangedreven ding in volle vaart de oprijlaan op en parkeert het met een
sierlijke boog in de smalle carport naast de boerderij. Als opgejaagde
ganzen benen de drie vrouwen schielijk het erf af.

‘Ik kwam eens op een zondagochtend naar beneden, toen ik een compleet
gezelschap op mijn terras aantrof’, vertelt Van der Graaf (59),
terwijl hij sterke koffie schenkt in de oude boerenkeuken. Het dagjesvolk
zat in de ochtendzon ontspannen aan zijn lange houten terrastafel een
boterhammetje te eten. ‘Ik zei: maakt u vooral af waarmee u bezig
bent, maar daarna zie ik graag dat u vertrekt. Ik woon hier namelijk.’

Veel dagjesmensen steken met de pont het Vuile Gat over in de veronderstelling
dat Tiengemeten anno 2009 onbewoond is en dat alles wat ze aan de overkant
van het water aantreffen aan meubilair gebruikt mag worden. Sommigen schermen
met hun lidmaatschapskaart van de Vereniging Natuurmonumenten, de tegenwoordige
beheerder van het eiland. Van der Graaf: ‘Ik heb meegemaakt dat
een vrouw in mijn tuin zat te schijten, joh.’ De ex-radiomaker van
de VPRO is zelf teveel vrijbuiter om een verbodsbordje op zijn erf te
spijkeren.

Hij schreef een hilarisch boekje over de historie van dit atypische brokje
Nederland dat vaak ten onrechte wordt aangeduid als ‘Tiengemeenten’.
Liefdevol tekende hij de microkosmos van Tiengemeten, waar nog tot 2001
werd rondgereden in autowrakken zonder kentekenplaten. Een botsinkje op
zijn tijd was geen probleem. De bestuurders stapten vaak niet eens uit.
Een verontschuldigend handgebaar volstond. Zelfs basisscholieren reden
rond in sloopauto’s. ‘We waren een vrijgevochten bende’,
memoreert Van der Graaf.

We ontmoeten op het eiland een van de hoofdrolspelers uit zijn boekje:
Hugo, geboren als achondroplast – vaak verward met lilliputter. Tot voor
kort was Hugo actief als rattenvanger. Nog altijd bewaart hij in zijn
vriezer muskusratten voor het geval er weer eens een televisieploeg langskomt.
Van der Graaf bericht hierover in zijn Over het Vuile Gat naar Tiengemeten:
‘Dan stopt hij de diepgevroren rat ’s ochtends in de klem
om tijdens het filmen te kunnen roepen: ‘Ja hoor, we hebben er weer
een!’

Onderschat nimmer de kracht van de muskusrat, een eersteklas verwoester
van dijken, zegt Hugo met ernstige blik. De moertjes kunnen per jaar wel
veertig nakomelingen krijgen, die zich op hun beurt ook weer in duizelingwekkende
vaart voortplanten. ‘Zouden de rattenvangers van het land drie jaar
lang hun werk neerleggen, dan zou bijna heel Nederland onder water komen
te staan.’

Na een recente enkelbreuk, laat hij het rattenvangen aan anderen over.
Hugo ontwikkelt nu een bescheiden taxibedrijfje. Hij heeft goed gezien
dat het op de pont een komen en gaan is van oudere dagjesmensen. Hun aantal
zal alleen maar toenemen als begin juli het Rien Poortvliet Museum Korendijk
zijn deuren opent in de aanbouw van de Marguerita-hoeve. Voor mensen op
leeftijd is de 3,5 kilometer lange voettocht naar de herberg van Hans
Oosterhof en Maya Penning heftig, zo niet ondoenlijk, weet Hugo. En ja,
dan staat hij bij het veer uitnodigend klaar met zijn verlengde golfkarretje.

Vanaf de Vliedberg, het hoogste punt, waar het vee en de rietsnijders
in vroegere tijden een veilig heenkomen zochten bij snel opkomend water,
zie je overal verdronken land, als na een dijkdoorbraak. De wind giert.
Er staan schuimkoppen op het water. Van der Graaf wijst op het recreatiehuisje
dat hij ooit bezat, nu praktisch onbereikbaar vanwege het omringende water.
Het zal vervallen tot een ruïne, tot een schuilplaats voor vleermuizen
en uilen, conform het inrichtingsplan van Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer.

Aan de noordoostelijke horizon zijn de wolkenkrabbers van Rotterdam zichtbaar.
Van der Graaf woonde er in een vorig leven, tussen de junks en de daklozen.
De verhuizing naar Tiengemeten heeft hem prettig onthecht gemaakt van
de hectiek in de Randstad, zegt hij. ‘Het is hier zo stil. Als het
niet waait, kun je ’s avonds een brommer horen rijden op Goeree-Overvlakkee.’

De zeven overgebleven eilandbewoners zagen hoe hun Tiengemeten in de voorbije
decennia speelbal werd van uiteenlopende belangenorganisaties. Die hadden
elk hun visie op de ideale inrichting van de duizend hectare. De een bepleitte
aanleg van een vrachtvliegveld, de ander tekende er een kerncentrale of
een baggerstortplaats. De lobby van de natuurliefhebbers trok in de jaren
negentig aan het langste eind.

Dus kwam er geen vaste oeververbinding met de Hoekse Waard en werd op
het eiland een half miljoen kubieke meter grond verzet. Rietteelt en akkerbouw
weken voor glidkruid en zilverschoon. Mokkend vertrokken de boeren van
hun vruchtbare grond. Nu zijn het de vogelaars met hun verrekijkers die
door de velden zwerven, en de 55-plussers met hun Nordic walking sticks.

Op de westzijde van het eiland klauteren we over de resten van een ingestorte
schuur. Enkele populieren zijn omgewaaid, maar ook dat hoort bij de transformatie
van het eiland tot onderdeel van de Ecologische Hoofdstructuur. Mensenhanden
schiepen in de voorbije tien jaar de voorwaarden onder welke de natuur
hier haar goddelijke gang kan gaan, in prachtvolle afzondering, twintig
kilometer bezuiden de grootste havenstad van Europa.

INZET:

Tiengemeten is bereikbaar via de A29, afslag Numansdorp/Zuid-Beijerland.
Volg de borden naar de veerpont, in het dorp Nieuwendijk. Bij het veer
is gratis parkeergelegenheid. De pont vaart op het hele uur heen en tien
minuten daarna weer terug. Kijk voor precieze afvaarttijden en voor overnachtingsgelegenheid
op het eiland op www.herbergtiengemeten.nl. Het boekje van Ton van der
Graaf (kosten 12,50 euro) is te bestellen via www.tiengemeten.info. Natuurmonumenten
heeft een folder uitgegeven, met daarin drie wandelroutes, van 4,5 km,
6,5 km en 10 km (www.natuurmonumenten.nl en www.deltanatuur.nl). Honden
mogen mee, maar moeten wel aan de lijn. Blijf een beetje uit de buurt
van de Schotse Hooglanders, die soms midden op het wandelpad staan, zeker
als ze hun kalfjes afschermen.